قرارداد گس گلشاییان

امضای قرارداد نفتی گس گلشاییان بین ایران و انگلستان

قرارداد گس گلشاییان

هیئت نمایندگی شرکت نفت انگلیس و ایران به ریاست گس وارد تهران شد و قرارداد نفتی گس – گلشاییان با مذاکراتی تنظیم گردید.

 

به گزارش ره آورد نیوز، 1327 شمسی مصادف با 1949 میلادی، هیئت نمایندگی شرکت نفت انگلیس و ایران به ریاست گس

وارد تهران شد و قرارداد الحاقی گس – گلشاییان با مذاکراتی تنظیم گردید.

 

قرارداد گس‌ – گلشاییان مورد قبول محافل ملی و مذهبیون سیاسی آن زمان نبود و به کمتر از ملی شدن نفت رضایت

نمی‌دادند.

 

پیج اینستاگرام ره اورد نیوز را دنبال کنید؛ روی نوشته کلیک کنید…

 

عنوان قرارداد از نام دو تن از مذاکره کنندگان یعنی سِر نویل گَس (از مقامات شرکت) و عباسقلی گلشائیان (وزیر دارایی ایران)

گرفته شده‌است.

قرارداد گس گلشاییان

 

قرارداد ناکام گس‌ – گلشاییان

برای اینکه درک بهتری از قرارداد نفتی گس _ گلشاییان داشته باشیم، ابتدا بهتر است اشاره‌ای به پیشینه و قرارداد اولیه و

اصلاح و تمدید ثانویه بشود تا بتوانیم به قرارداد اصلاحی گس‌ – گلشاییان بپردازیم.

 

می‌دانیم که قرارداد یا امتیاز اکتشاف و بهره‌برداری از نفت ایران به موجب قرارداد ۱۲۸۰ شمسی یعنی ۵ سال پیش از

مشروطیت به ویلیام دارسی استرالیایی واگذار شد.

 

مشروطه آمد مظفرالدین شاه مرد و استبداد صغیر نیز سپری شد و نخستین چاه نفت در سال ۱۲۸۷ شمسی در آستانه

انصراف دارسی در مسجدسلیمان به نفت رسید.

 

مطالب مرتبط…

کودتای 3 اسفند 1299 و به قدرت رسیدن رضا خان

 

با تغییر وضع دارایی دارسی ارزشمند شد و دولت انگلیس بخش عمده سهام دارسی را خرید. اما تا این کشف به بار بنشیند و

به سوددهی برسد چند سالی گذشت.

 

انگلیسی‌ها بزرگ‌ترین پالایشگاه را در آبادان ساختند. پالایشگاه آبادان در سال ۱۲۹۲ شمسی افتتاح و جنگ جهانی دوم در

سال ۱۲۹۳ آغاز شد.

 

تدریجا مصرف فرآورده‌هاط نفتی افزایش یافت و پایان جنگ نیز با توسعه صنعتی از نیاز به آن نکاست.

 

پس از کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ و نخست‌وزیری و سلطنت رضاشاه در ۱۳۰۴، ایران گام‌هایی برای استقرار دولتی مدرن

برداشت.

 

استقرار دولت مدرن نیاز به ابنیه دولتی، تقویت ارتش، راه‌های شوسه و راه‌آهن و صنایع قند و سیمان و هزینه‌های آموزش و

بهداشت و حقوق کارمندان داشت.

 

با افزایش هزینه‌ها و افزایش استخراج نفت دولت ایران متوجه ناچیز بودن سهم خود از این ثروت طبیعی شد.

 

انگلیس‌ها زیر بار نمی‌رفتند و در سال ۱۳۱۲ رضاشاه قرارداد دارسی را در بخاری سوزاند و مردم جشن گرفتند.

 

پس از ارجاع دعوای انگلیس به دیوان لاهه، هژیر در کنار داور مستندات لازم در دفاع از موضع ایران را در باب عدم صلاحیت دیوان

تدارک می‌دید.

 

سرانجام انگلیس‌ها به شرط تمدید قرارداد به مدت ۶۰ سال با اصلاحاتی موافقت کردند.

 

بعد از تبعید رضاشاه و بلندشدن صدای اعتراض مخالفان او، انتقاد از قرارداد نفتی ۱۳۱۲ شدت گرفت.

 

و آن را بیشتر به استناد بلندمدت بودن خائنانه نامیدند و موضوع هنگامی جدی‌تر شد که آشکار شد مکزیک نفت خود را ملی و

در سال ۱۳۱۷ با امریکا قرارداد ۵۰-۵۰ منعقد کرده بود.

 

آمریکا با بحرین و عربستان نیز در سال‌های ۱۳۲۳ و ۲۴ قراردادهای ۵۰-۵۰ منعقد کرده بود.

 

در سال ۱۳۲۸ دولت هژیر کنار رفت و هژیر وزیر دربار و سپهبد رزم‌آرا نخست‌وزیر شد.

عباسقلی گلشاییان وزیر دارایی
عباسقلی گلشاییان وزیر دارایی ایران

در این دوران میان گس نماینده شرکت نفت انگلیس و گلشاییان وزیر دارایی ایران الحاقیه برای اصلاح قرارداد ۱۳۱۲ تنظیم و به

مجلس تسلیم شده بود که به عمر مجلس پانزدهم وفا نکرد و در مجلس شانزدهم بار دیگر از سوی رزم‌آرا مطرح شد.

 

به موجب الحاقیه قرارداد گس‌ – گلشاییان مبلغ ثابت پرداختی شرکت نفت انگلیس فارغ از این که شرکت سود ببرد یا نبرد از

۷۵۰ هزار لیره در سال به ۴ میلیون لیره افزایش می‌یافت.

 

اضافه بر ۲۰ درصد سهم ایران در سود، مبلغ ۴ شیلینگ بابت هر تن نفت در قرارداد اصلاحی قبلی، به ۶ شیلینگ در هر تن افزایش می‌یافت.

 

با توجه به بهای لیره و میزان تولید در آن زمان سهم سود ایران جمعا به حدود ۴۰ درصد می‌رسید.

 

قرارداد گس‌ – گلشاییان مورد قبول محافل ملی و مذهبیون سیاسی آن زمان نبود و به کمتر از ملی شدن نفت رضایت

نمی‌دادند.

 

به همین دلیل هژیر وزیر دربار و نخست‌وزیر سابق که مذاکرات قرارداد اصلاحی ۱۳۱۲ را نیز انجام داده بود و مانعی در راه ملی

کردن نفت محسوب می‌شد، توسط فداییان اسلام ترور شد.

مصدق و کاشانی

رزم‌آرا نخست‌وزیر نیز کوشید از قرارداد گس‌ – گلشاییان دفاع کند، هر چند به موجب اسنادی که بعدا فاش شد در مذاکره با

شرکت نفت انگلیس موافقت با تقسیم سود بر پایه ۵۰-۵۰ را نیز جلب کرده بود که شرایط آن مشخص نشد.

 

رزم‌آرا که مانع دوم ملی شدن نفت محسوب می‌شد نیز در ۱۶ اسفند ۱۳۲۹ توسط فداییان اسلام ترور شد.

 

روز بعد مجلس شورای ملی ضمن تصویب مهدورالدم بودن رزم‌آرا و معافیت قاتل او از مجازات، طرح ملی کردن نفت ایران را نیز

تصویب کرد که در ۲۹ اسفند همان سال به تصویب مجلس سنا نیز رسید و به دولت ابلاغ شد. (1)

پی نوشت:
1. روزنامه اعتماد، فریدون مجلسی

درباره‌ی morteza rahavard

دانش آموخته علوم سیاسی

همچنین ببینید

جنگ ویتنام

کدام کشورها در جنگ ویتنام شرکت داشتند؟

جنگ ویتنام که همه‌ی ما آن را با آمریکا و مداخله‌ی این کشور می‌شناسیم ظاهراً یک جنگ داخلی بین شمالی‌های کمونیست و جنوبی‌های طرفدار غرب بود. ایالات متحده آمریکا و بسیاری از کشورهای دیگر در این جنگ مداخله کردند و از هر دو طرف جنگ - به ویژه ویتنام جنوبی - با نیرو، سلاح و تدارکات حمایت کردند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *